Нерв системасы. Нервтердин, мээ менен жүлүндүн түзүлүшү. Борбордук жана алыс жайгашкан (перифериялык) нерв системасы. Рефлектордук иймектин (жаанын) иштеши. Организмдин иштөөсүнүн нервдик жөнгө салынышы. Нерв системасынын гигиенасы.

Маңызы

Нерв системасы организмдеги бардык органдардын ишин координациялап, сырткы жана ички чөйрөгө тез жооп берүүнү камсыз кылат. Ал нерв импульстары аркылуу маалыматты жеткирет жана иш-аракетти жөнгө салат.

Нерв системасынын бөлүнүшү

Борбордук нерв системасы (БНС)

Мээ жана жүлүн.
Маалыматты иштетет, жооп реакцияларын түзөт.

Перифериялык нерв системасы (ПНС)

Борбордук системадан чыккан нервдер жана нерв түйүндөрү.
Маалыматты органдар менен БНСтин ортосунда ташыйт.

Мээнин түзүлүшү

Үч бөлүккө бөлүнөт:

Алдыңкы мээ — ой жүгүртүү, эс, кабылдоо.
Ортоңку мээ — кыймылдын жөнгө салынышы.
Арткы мээ (сөөкчөк жана узун мээ) — дем алуу, жүрөк согуу, рефлекстер.

Жүлүн

Омуртка каналында жайгашкан.
Сырткы ак зат — импульсту өткөрөт.
Ички боз зат — рефлекс борборлору.
Негизги милдети: импульсту мээге жеткирүү жана жөнөкөй рефлекстерди аткаруу.

Нерв клеткасы (нейрон)

Дендриттер — импульстарды кабыл алат.
Аксон — импульстарды башка клетка же органга жеткирет.
Нейрондор синапстар аркылуу байланышат.

Рефлектордук иймек (рефлектордук жаа)

Рецептор (сезүү органынан импульс алуу).
Афференттик нерв (маалыматты борборго жеткирүү).
Борбор (мээ же жүлүн).
Эфференттик нерв (жооп импульсун жеткирүү).
Эффектор (булчуң же без).

Мисалы: Кол ысык нерсеге тийсе, сигнал жүлүн аркылуу булчуңга өтүп, кол артка тартылат.

Нерв системасынын иштөөсүнүн жөнгө салынышы

Нервдик жөнгө салуу — тез, так, кыска мөөнөттүү жооп.
Гуморалдык жөнгө салуу (эндокриндик система) менен бирге иштейт.

Нерв системасынын гигиенасы

Уйкуну жетиштүү алуу.
Окуу жана эс алуу режимин сактоо.
Стресстен алыс болуу.
Дене жана акыл машыгуулары.
Зыяндуу адаттардан алыс болуу (тамеки, алкоголь, баңгизат).
Таза абада сейилдөө.

Эскерүү: Нерв системасынын туура иштөөсү — организмдин бардык функцияларынын негизги шарты.