Главная / Предметы / Биология ЖРТ / Жалпы биология / Эволюциянын багыттары (ароморфоз, дегенерация, идиоадаптация).
Эволюция бир гана түрдүн өзгөрүшү эмес, анын кандай багытта өзгөргөнү да маанилүү. Дарвинден кийин биологияда эволюциянын үч негизги багыты бөлүнгөн: ароморфоз, идиоадаптация, дегенерация.
Ароморфоз — организмдин түзүлүшүнүн татаалдашышына, жашоо мүмкүнчүлүктөрүнүн кеңейишине жана активдүү жашоого алып келген чоң эволюциялык өзгөрүү.
Мисал: Фотосинтездин пайда болушу, кычкылтек менен дем алуу, жүрөк жана жабык кан айлануу системасынын пайда болушу, сүт эмүүчүлөрдө түктүн жана сүт бездеринин өнүгүшү.
Идиоадаптация — организмдин жалпы түзүлүшүн олуттуу өзгөртпөстөн, белгилүү бир жашоо чөйрөгө майда, бирок пайдалуу өзгөрүүлөр менен ыңгайлашуусу.
Мисал: Ар кандай канат формалары (колибри, бүркүт, пингвин), түшүмдүү өсүмдүктөрдүн кургакчылыкка чыдамдуулугу, түндүк жаныбарларында жүндүн калыңдашы.
Дегенерация — түзүлүштүн жөнөкөйлөшүшү жана айрым органдардын жоголушу, көбүнчө мите жашоо образынан улам.
Мисал: Лентец (ичеги мителери) — тамак сиңирүү системасы жок, асцидиялар — чоңдорунда нерв системасынын жөнөкөйлөшүшү, көптөгөн мите курттарда кыймыл органдарынын жоголушу.
Жыйынтык: Эволюциянын ар бир багыты тирүү организмдердин табияттагы өзгөрүү жолдорун көрсөтөт. Ароморфоз чоң прогрессивдүү өзгөрүүлөргө алып келсе, идиоадаптация жашоо чөйрөгө ылайык майда өзгөрүүлөрдү берет, ал эми дегенерация түзүлүштү жөнөкөйлөтөт.
