Органикалык эмес заттардын негизги класстары

Органикалык эмес заттар: Негизги класстар, номенклатура, генетикалык байланыш, касиеттер жана алуу жолдору

Бул темадан сен үйрөнөсүң:

Органикалык эмес заттардын негизги 4 классы — оксиддер, кислоталар, негиздер, туздар. Номенклатура (атаылыш эрежелери) — заттардын аталыштарын кантип түзүү керек. Класстардын ортосундагы генетикалык байланыш — заттардын бири-бирине айлануусу. Ар бир класстын химиялык касиеттери — класстардын өзгөчөлүктөрү. Ар бир класстын алынуу жолдору — заттарды кантип алуу керек. Класстардын формуласы менен түшүндүрүү — формулалардын мааниси.

Органикалык эмес заттардын негизги 4 классы

Класс — Жалпы формула — Мисалдар Оксиддер — $EₓOᵧ$ — $CO_2$, $SO_2$, $CaO$ Кислоталар — $HₓA$ — $HCl$, $H_2SO_4$, $HNO_3$ Негиздер — $Me(OH)ₓ$ — $NaOH$, $Ca(OH)₂$ Туздар — $MeₓAᵧ$ — $NaCl$, $CuSO_4$, $CaCO_3$

Бул класстар өз ара генетикалык байланышта. Бир заттан экинчисин алууга болот!

Генетикалык байланыш (реакция менен тизмектешүү)

Бул – ЖРТдагы логикалык анализ маселеси. Бир заттан экинчи затты алуу реакциялар аркылуу көрсөтүлөт.

Жалпы байланыштар:

Металл → Оксид → Негиз → Туз ↓ Кислота ← Оксид ← Металл эмес

Мисал: Кальций заттарынын байланышы

1. Ca → CaO $2Ca + O₂ → 2CaO$

2. CaO → Ca(OH)₂ $CaO + H₂O → Ca(OH)₂$

3. Ca(OH)₂ + HCl → $CaCl_2$ + $H_2O$ → туз алуу

Номенклатура (аталыш эрежелери)

Оксиддер:

Элементтин аталышы + “оксид” Формула — Аталышы $CO_2$ — көмүртектин диоксиди $Fe_2O_3$ — темир(III) оксиди $SO_2$ — күкүрттүн диоксиди

Валенттүүлүк маанилүү: $FeO$ – темир(II) оксиди, $Fe_2O_3$ – темир(III).

Кислоталар:

“Кислота” деген сөз менен кошо кислотанын калдык бөлүгү Формула — Аталышы $HCl$ — туз кислотасы $H_2SO_4$ — күкүрт кислотасы $HNO_3$ — азот кислотасы

Негиздер:

Металл + “гидроксид” Формула — Аталышы $NaOH$ — натрий гидроксиди $Ba(OH)₂$ — барий гидроксиди $Al(OH)₃$ — алюминий гидроксиди

Туздар:

Металл + кислотанын калдыгы Формула — Аталышы $NaCl$ — натрий хлориди $CaSO_4$ — кальций сульфаты $Cu(NO_3)_2$ — жез нитраты

Класстардын негизги касиеттери

Оксиддер:

Түрү — Реакциясы Негиздик оксид — кислоталар менен реакция кылат Кычкыл оксид — негиздер менен реакция кылат Амфотер оксид — экөө менен тең реакция кылат

Мисал: $CaO + HCl → CaCl₂ + H₂O$, $CO₂ + NaOH → NaHCO₃$.

Кислоталар:

Касиет — Мисал Негиз менен реакция — $HCl + NaOH → NaCl + H₂O$ Металл менен реакция — $Zn + H_2SO_4 → ZnSO_4 + H_2$ Туз менен реакция — $HCl + AgNO_3 → AgCl↓ + HNO_3$

Негиздер:

Түрү — Реакциясы Эритмедеги негиз — кислоталар жана кычкыл оксиддер менен Туюнма (↓) — реакцияга жөндөмсүз

Мисал: $NaOH + HCl → NaCl + H₂O$.

Туздар:

Реакция түрү — Мисал Негиз менен алмашуу — $Na_2CO_3 + HCl → NaCl + H₂O + CO_2↑$ Туз + туз — $BaCl_2 + Na_2SO_4 → BaSO_4↓ + 2NaCl$

Алуунун негизги жолдору

Зат — Алуу жолу Оксид — Металл же металл эмес + $O_2$ Негиз — Оксид + $H_2O$ же туз + щелочь Кислота — Кычкыл оксид + суу же туз + күчтүү кислота Туз — Кислота + негиз / оксид / металл

Мисалдар менен:

1. Оксид алуу: $2Mg + O₂ → 2MgO$

2. Негиз алуу: $CaO + H₂O → Ca(OH)₂$

3. Кислота алуу: $SO₃ + H₂O → H₂SO₄$

4. Туз алуу: $NaOH + HCl → NaCl + H₂O$

ЖРТ формасындагы мисалдуу суроолор

1. Кайсысы негиз? А) $NaOH$ Б) $CO_2$ В) $H_2SO_4$ Г) $NaCl$

2. Кайсы реакцияда туз пайда болот? А) $HCl + NaOH → NaCl + H₂O$ Б) $CO_2 + H_2$ В) $Cu + O_2$ Г) $H_2O + H_2O$

3. $SO_3$ кандай зат? А) Негиз Б) Кычкыл оксид В) Туз Г) Амфотер оксид

4. $KCl + AgNO_3 → ?$ А) $AgCl↓ + KNO_3$ Б) $KAg + ClNO_3$ В) $Ag + KCl$ Г) Түз реакция жүрбөйт

Кыскача жыйынтык:

• Негизги 4 класс: оксид, кислоталар, негиздер, туздар
• Ар биринин өзүнүн формуласы, касиети жана номенклатурасы бар
• Класстар өз ара реакция менен байланыша алат → генетикалык байланыш
• Ар бир классты алуу үчүн типтүү реакция бар
• ЖРТда “кайсы реакцияда кандай зат түзүлөт?”, “бул зат кайсы класска кирет?” деген логикалык суроолор келет