Түрлөрү: убакыт, орун, ыкма, жыштык

Тактооч (Adverbs) — кыска, түшүнүктүү теория

Тактооч — иш-аракетти, сапатты же бүт сүйлөмдү тактап турган сөз. Көбүнчө кантип? качан? кайда? канчалык? канчалык тез-тез? деген суроолорго жооп берет.

Негизги түрлөрү жана суроолору

Иштөө ыкмасы (Manner) — кантип?

Мисал: She writes neatly. He spoke slowly.

Жай/Жер (Place) — кайда? кайдан? кайсы жакка?

Мисал: Sit here. He went abroad.

Убакыт (Time) — качан? качап?

Мисал: I’ll call later. We met yesterday.

Жыштык (Frequency) — канчалык тез-тез?

Мисал: She often reads. I never smoke.

Даража/Күчөтүү (Degree) — канчалык?

Мисал: very cold, quite good, too late, warm enough.

Сүйлөмдү баалоо (Comment/Attitude) — сүйлөмгө баа

Мисал: Luckily, he passed. Frankly, I disagree.

Фокус (Focus) — басым

Мисал: only then, even now, just now.

Эске салуу: adj — затты сүрөттөйт (a quick car), ал эми adv — иш-аракетти же сын/үстеөнү сүрөттөйт (drive quickly).

Формасы: –ly жана өзгөчөлөр

• Негизги ыкма: Adj + –ly → Adv

Мисал: slow → slowly, neat → neatly, careful → carefully.

• –y → –ily:

Мисал: easy → easily, happy → happily.

• Ending –le → –ly:

Мисал: possible → possibly.

• Ending –ic → –ally:

Мисал: basic → basically, tragic → tragically.

• Өзгөчө/формасы окшош:

Мисал: fast (adj да, adv да), hard (катуу/көңүл койуп), late/early (экөө тең adj/adv), well (adv; adj — good).

• Маани айырмасы:

Мисал: hard (катуу/кыйынчылык менен) vs hardly (араң-зорго/дээрлик жок). Мисал: near (жакын) vs nearly (дээрлик). Мисал: late vs lately (жакында, соңку күндөрү).

Орду (Position): эң маанилүү эрежелер

А) Жыштыктактоочтор (always, usually, often, sometimes, rarely, never)

• Be менен:

Мисал: She is always on time.

• Башка этиштер менен:

Мисал: She often reads. (aux бар болсо — анын кийин): Мисал: She has never been there. We will always help.

Б) Иштөө ыкмасы, жай, убакыт (Manner–Place–Time)

• Табигый тартип: Manner → Place → Time (көбүнчө сүйлөмдүн аягында)

Мисал: He worked carefully (M) at home (P) yesterday (T).

В) Сүйлөмдү баалоочу/фокус тактоочтор

• Көбүнчө сүйлөм башында (же ортосунда үтүр менен бөлүнөт):

Мисал: Fortunately, nobody was hurt. Only then did he realize…

Г) Дароо этиштин алдында (интенсив/ыкма)

• Кыска, стилистика үчүн:

Мисал: He quickly apologized. (quickly — этиштин алдында)

Эреже: Бир сүйлөмдө бир нече тактооч болсо, жөнөкөйдөн жалпыга: иштөө ыкмасы → жай → убакыт.

Терс тактооч жана инверсия

• Hardly, seldom, rarely, never, little, nowhere сүйлөм башында келсе → инверсия:

Мисал: Never have I seen such a view. Мисал: Hardly had we started when it began to rain.

Салыштыруу (adverb degrees)

• Кыска форма: –er / –est

Мисал: fast → faster → (the) fastest; hard → harder → (the) hardest.

• Узун форма: more / most

Мисал: carefully → more carefully → (the) most carefully.

• Өзгөчө:

Мисал: well → better → (the) best; badly → worse → (the) worst; far → farther/further → farthest/furthest.

Enough жана Too менен

• adj/adv + enough:

Мисал: fast enough.

• too + adj/adv + to V:

Мисал: too late to call.

• too much/many/few/little + N:

Мисал: too many emails.

Типтүү каталар → туурасы

• Мисал: She speaks very fastly. → She speaks very fast (fastly жок).
• Мисал: He runs quick. → He runs quickly (ыкмада –ly керек; fast өзгөчө).
• Мисал: She always is late. → She is always late.
• Мисал: He drives carefully yesterday. → He drove carefully yesterday (убакыт аягында; этиш өтмүш чак).
• Мисал: I am never agree. → I never agree / I am never late (этишке жараша).

Ыкчам практика (өзүң текшер)

1. Жыштык → be менен: He ___ always polite.
2. M-P-T: She studied ___ (library / diligently / last night).
3. Инверсия: (Never) I have seen such talent. (оңдо)
4. Формасы: He speaks fluent / fluently English.
5. Маани: I hardly understand. (эмнени билдирет?)

Божомолдуу жооп:

1. is always
2. She studied diligently at the library last night
3. Never have I seen such talent.
4. fluently
5. hardly = «араң-зорго/дээрлик түшүнбөйм»