Тери

Тери. Түзүлүшү, жылуулукту жөнгө салуу жана гигиенасы

Теринин түзүлүшү

Тери — адамдын эң чоң органы, дененин сырткы каптоочу тканы. Орточо чоң кишинин терисинин аянты 1,5–2 $м^2$, салмагы 3–5 кг.

Тери үч катмардан турат:

1. Эпидермиc (сырткы катмар)

• Негизинен көп катмарлуу жалпак эпителийден турат.
• Эң үстүңкү катмардагы клеткалар өлүп, мүйүз катмарын түзөт.
• Меланин пигменти териге түс берип, күн нурунан коргойт.

2. Дерма (ортонку катмар)

• Кан тамырлар, лимфа тамырлары, нервдер, тер бездери, май бездери жана түк фолликулдары бар.
• Ички сезүү рецепторлору ушул жерде жайгашкан.

3. Теринин астындагы май катмары (гиподерма)

• Май ткандарынан турат, энергия сактоо жана жылуулукту изоляциялоо функциясын аткарат.

Теринин негизги функциялары

• Коргоочу — механикалык таасирлерден, микробдордон жана зыяндуу нурлардан сактайт.
• Сезүүчү — тийүү, басым, ооруну кабыл алат.
• Терморегуляция — тер чыгарып жана кан тамырларды кеңейтип/тартуу менен дене температурасын жөнгө салат.
• Алмашуу — тери аркылуу суу, туздар жана айрым заттар бөлүнөт.
• Синтездөөчү — күн нурунун таасиринен витамин D синтези жүрөт.

Жылуулукту жөнгө салуу

Теринин терморегуляциядагы ролу тер чыгаруучу бездер жана кан тамырлардын реакциясы аркылуу ишке ашат:

• Ысык аба ырайында:

• Кан тамырлар кеңейет → көп жылуулук бөлүнөт.

• Тер чыгуу күчөйт → тер бууланып, дене муздайт.

• Суукта:

• Кан тамырлар тартылат → жылуулуктун жоголушу азаят.

• Тер чыгуу азаят → жылуулук сакталат.

• Булчуңдардын титирөөсү жылуулук өндүрөт.

Нормалдуу дене температурасы 36,5–37,0°C.

Теринин гигиенасы

• Тазалыкты сактоо: Тер бездеринин суюктугу жана май бездеринин бөлүнмөлөрү бактерияларга жагымдуу шарт түзөт, ошондуктан тери дайыма жуулуп турушу керек.
• Кийим тандоо: Жыл мезгилине жана температурага ылайык кийүү.
• Тамактануу: Витаминдерге бай тамактар тери саламаттыгы үчүн маанилүү.
• Күн нурунан сактануу: Ашыкча ультракызгылт нурлар терини күйгүзүп, рак коркунучун жогорулатат.
• Жаракаттарды дароо тазалоо: Инфекциянын алдын алуу үчүн.