Главная / Предметы / Биология ЖРТ / Жалпы биология / Клетка. Клетканын түзүлүшү. Клетканын курамы. Өсүмдүктөр менен айбандардын клеткаларынын өзгөчөлүктөрү. Клеткадагы зат алмашуу (фотосинтез, энергетикалык алмашуу, белоктун биосинтези). Алмашуунун негизги мыйзам ченемдери, алардын мааниси.
Клетканын түзүлүшү. Клетканын курамы. Өсүмдүктөр менен айбандардын клеткаларынын өзгөчөлүктөрү. Клеткадагы зат алмашуу (фотосинтез, энергетикалык алмашуу, белоктун биосинтези). Алмашуунун негизги мыйзам ченемдери, алардын мааниси
Клетка — бардык тирүү организмдердин түзүлүштүк жана функционалдык бирдиги. Клеткалык теория боюнча: бардык тирүү организмдер клеткадан турат; клетка — организмдин түзүлүшү жана жашоо ишмердүүлүгүнүн негизги бирдиги; жаңы клеткалар мурунку клеткалардан пайда болот (бөлүнүү аркылуу); клеткада тукум куучулук маалымат сакталат жана кийинки муунга берилет.
Мисал: Клетка — организмдин негизги бирдиги.
Курамы: липиддер (фосфолипиддик эки катмар), белоктор. Функциялары: зат алмашууну жөнгө салуу (селективдүү өткөрүмдүүлүк); клетканы тышкы чөйрөдөн бөлүү; рецепторлор аркылуу маалымат кабыл алуу.
Курамы: гиалоплазма (суюктук) жана органеллалар. Зат алмашуу процесстери жүрөт.
Генетикалык маалымат (ДНК) сакталат. Курамы: ядро кабыгы, ядро ширеси, хроматин, ядрошо. Функциясы: белок синтезин жана клетка бөлүнүүсүн башкаруу.
“Энергетикалык станция”. АТФ синтези тыныгуу процессинде. Өзүнүн ДНКсы жана рибосомалары бар (жарым-өз алдынча органелла).
Белок синтезин жүргүзөт. Эукариоттордо — 80S, прокариоттордо — 70S.
Тегиз ЭПТ — белок синтези. Бүктөлмө ЭПТ — липид жана углевод синтези.
Заттарды сорттойт, таңгактайт жана бөлүштүрөт.
Клетка ичиндеги эски органеллаларды жана органикалык калдыктарды ажыратат.
Өсүмдүктөрдө — суу, туздар, запастык заттар сакталат. Жаныбарларда — кичине жана убактылуу.
Фотосинтез жүргүзөт. Хлорофилл пигменти бар. Өзүнүн ДНКсы жана рибосомалары бар.
Транскрипция (ядрода) — ДНКдан РНК синтези. Трансляция (рибосомада) — РНКдан аминокислоталык чынжыр түзүлөт.
Кош спираль түзүлүшү. Нуклеотиддер: аденин (A), тимин (T), гуанин (G), цитозин (C). Комплементардуулук: A ↔ T, G ↔ C.
Бир жипче. Нуклеотиддер: аденин (A), урацил (U), гуанин (G), цитозин (C). Комплементардуулук: A ↔ U, G ↔ C.
Аденин + рибоза + 3 фосфат калдыгы. Энергия сактоочу молекула.
