Өсүмдүктөр темасынын бөлүмдөрү: балырлар, мамык чөптөр, папоротник сыяктуулар, жабык уруктуу өсүмдүктөр

Балырлар (Algae)

Жалпы мүнөздөмө

Түзүлүшү — негизинен бир клеткалуу же жөнөкөй көп клеткалуу организмдер. Түрлөрү — жашыл, күрөң, кызыл балырлар. Органикалык дүйнөдөгү орду — сууга жашоого ылайыкташкан, фотосинтез кылат. Клетка дубалы — целлюлозадан турат. Органоиддери — хлоропласт (хлорофилл a, b, же башка пигменттер менен).

Мисал: Жашыл балырлар — $Chlorella$, күрөң балырлар — $Fucus$, кызыл балырлар — $Porphyra$.

Көбөйүү

Жыныссыз (вегетативдик, спора менен). Жыныстык (гаметалар аркылуу).

Мисал: Жыныссыз көбөйүү — споралар аркылуу, жыныстык көбөйүү — гаметалардын бирикүүсү.

Мааниси

Кычкылтек булагы. Азык булактары (балырларды жеген балыктар, моллюскалар). Айрымдары тамак-аш өнөр жайында, дары-дармек катары колдонулат.

Мисал: $Laminaria$ — дары-дармек катары колдонулат.

Мамык чөптөр (Mosses)

Жалпы мүнөздөмө

Жашоо чөйрөсү — көбүнчө нымдуу жерлерде. Тамыры — чыныгы тамыры жок, ризоиддер менен бекитилет. Сабак жана жалбырак — жөнөкөй түзүлүшкө ээ. Сосуддук ткань жок.

Мисал: $Sphagnum$ — мамык чөптөрдүн бир түрү.

Өмүр цикли

Гаметофит баскычы үстөмдүк кылат. Жыныстык көбөйүү үчүн суу керек (сперматозоиддер кыймылдайт).

Мисал: Гаметофит — $Mnium$.

Мааниси

Топуракты ным кармайт. Кыйыр түрдө топурак пайда кылууга жардам берет. Өндүрүштө колдонулат (мисалы, сфагнум).

Мисал: Сфагнум — топуракка ным берүүгө жардам берет.

Папоротник сыяктуулар (Ferns and allies)

Жалпы мүнөздөмө

Тамыр, сабак, жалбыракка ээ. Сосуддук өсүмдүктөр. Чыныгы жалбырак — вайя. Жыныстык көбөйүүдө суу талап кылынат.

Мисал: $Pteridium$ — папоротник сыяктуулар.

Көбөйүү

Споралар аркылуу (спорофит үстөм). Гаметофит — кичинекей, жүрөкчө сымал түзүлүш.

Мисал: Гаметофит — $Prothallus$.

Мааниси

Кээ бирлери декоративдик өсүмдүктөр. Айрымдары тамакка жарактуу. Көмүр катмарларынын пайда болушуна салым кошкон (байыркы түрлөрү).

Мисал: Көмүр — байыркы папоротниктердин калдыктары.

Жабык уруктуу өсүмдүктөр (Angiosperms)

Жалпы мүнөздөмө

Эң өнүккөн өсүмдүктөр. Уруктар жемиштин ичинде. Гүл аркылуу көбөйөт. Кош уруктануу мүнөздүү.

Мисал: $Malus$ (алма) — жабык уруктуу өсүмдүктөр.

Класстар

Эки урук жалбырактуу (буудай, алма, буурчак). Бир урук жалбырактуу (жүгөрү, пияз, күрүч).

Мисал: Эки урук жалбырактуу — $Zea$ (жүгөрү), бир урук жалбырактуу — $Allium$ (пияз).

Мааниси

Тамак-аштын негизги булагы. Жемиш-жашылчалар, дары өсүмдүктөр, техникалык өсүмдүктөр. Экосистемада энергия айлануусуна катышат.

Мисал: Жемиштер — адамдын тамак-ашынын негизги бөлүгү.

Салыштыруу

• Суудагы жашоо: Балырлар — бар, Мамык чөптөр — жок, Папоротник сыяктуулар — бар, Жабык уруктуулар — бар.
• Сосуддук ткань: Балырлар — жок, Мамык чөптөр — жок, Папоротник сыяктуулар — бар, Жабык уруктуулар — бар.
• Чыныгы тамыр: Балырлар — жок, Мамык чөптөр — жок, Папоротник сыяктуулар — бар, Жабык уруктуулар — бар.
• Урук: Балырлар — жок, Мамык чөптөр — жок, Папоротник сыяктуулар — жок, Жабык уруктуулар — бар.
• Кош уруктануу: Балырлар — жок, Мамык чөптөр — жок, Папоротник сыяктуулар — жок, Жабык уруктуулар — бар.