Көбөйүү түрлөрү
Жыныссыз көбөйүү (вегетативдик)
-
Аныктама: Жаңы организм ата-энелик өсүмдүктүн бир бөлүгүнөн пайда болот, урук катышпайт.
-
Мисалдары: тамырсабак, түйнөк, пиязча, жалбырак бөлүктөрү аркылуу.
-
Өзгөчөлүктөрү:
-
Тез жана көп нускада көбөйөт.
-
Генетикалык жактан ата-энеге толук окшош болот.
-
Ыңгайлуу шартта туруктуу түрдү сактайт.
Жыныстык көбөйүү
-
Аныктама: Эркек жана ургаачы жыныс клеткалары (гаметалар) биригип жаңы организм пайда кылат.
-
Өзгөчөлүктөрү:
-
Генетикалык ар түрдүүлүк камсыз кылынат.
-
Жаңы шартка ыңгайлашуу мүмкүнчүлүгүн жогорулатат.
-
Жыныстык көбөйүү органы: гүл.
Өсүш процесси
Аныктама
Өсүү — клеткалардын бөлүнүшүнүн жана көлөмүнүн чоңоюшу аркылуу өсүмдүктүн массасынын жана өлчөмүнүн туруктуу көбөйүшү.
Өсүү түрлөрү
- Узунуна өсүү — уч меристемасынын иши аркылуу (тамыр жана сабак учтарында).
- Туурасына өсүү — камбий жана феллоген ишмердүүлүгү менен.
Зоналар
- Бөлүнүү зонасы — клеткалар активдүү бөлүнөт.
- Узартуу зонасы — клеткалар чоңоёт.
- Жетилүү зонасы — клеткалар милдетин аткара баштайт.
Гүлдүн түзүлүшү
- Энелик орган (энчи, баганача, түйүлдүк) — урук кабыл алат.
- Аталык орган (жипче, антер) — тозаң түзөт.
- Гүл кабыгы (чашечка, желек) — коргоо жана чаңдатуучуларды тартуу.
Тозаң түтүгү
Аныктама: Гүлдүн аталык органынан чыккан тозаң данынан өсүп чыккан ичке түтүкчө.
Функциясы:
- Тозаң энелик органга түшкөндөн кийин, анын ичинен тозаң түтүгү өсө баштайт.
- Ал түйүлдүккө чейин жетет.
- Түтүктүн ичинде эки сперма клеткасы жүрөт:
- Биринчиси — энчи клетка менен биригип зигота түзөт.
- Экинчиси — борбордук клетка менен биригип эндосперм түзөт.
Жыйынтык: тозаң түтүгү — бул "жеткирүүчү жол", сперма клеткаларын энчи клеткага жеткирүү үчүн керек.
Кош уруктануу (Double Fertilization)
Ачкан: С. Г. Навашин, 1898-жыл.
Процесс:
- Тозаңдашуу — тозаң энелик органга түшөт.
- Тозаң түтүгү өсүп, түйүлдүккө жетет.
- Биринчи сперма клеткасы энчи клетка менен биригип зигота түзөт.
- Экинчи сперма клеткасы борбордук клетка менен биригип эндосперм түзөт.
Мааниси
- Зигота — жаңы өсүмдүктүн башаты.
- Эндосперм — эмбрион үчүн азык булагы.
- Бул процесс жабык уруктууларга гана мүнөздүү.
Мисалдар
- Кош уруктануу: алма, өрүк, буудай, күн карама.
- Жыныссыз көбөйүү: картошка (түйнөк), пияз (пиязча), кулпунай (мурут).
