Главная / Предметы / Кыргыз тили ЖРТ / Фонетика жана графика
Фонетика — тилдеги тыбыштардын түзүлүшүн, айтылышын жана өзгөрүшүн изилдеген тил илиминин бөлүгү.
Графика — тилдеги тыбыштарды тамгалар аркылуу жазууда көрсөтүүчү белгилер системасы.
Кыргыз тилинде 9 үндүү тыбыш бар: а, о, ө, э, ы, и, у, ү, э (эки э бар — сөздүн башында жана ортосунда/акырында айтылыш өзгөчөлүгү бар)
Үндүүлөр төмөнкү белгилерине карап бөлүнөт:
Кыргыз тилинде 23 үнсүз тыбыш бар: б, в, г, ғ, д, ж, з, й, к, қ, л, м, н, ң, п, р, с, т, ф, х, ч, ш
Үнсүздөр төмөнкү белгилер боюнча бөлүнөт:
Сингармонизм — кыргыз тилиндеги сөздөрдө үндүүлөрдүн жоон-жіңишке жана эриндеш-эринсиз үндүүлөрдүн шайкеш келүүсү.
Мисалдар: Эгер тамырда жоон үндүү болсо — мүчө да жоон болот: бал-дар, китеп-тер (жоон үндү: а → дар). Эгер тамырда жіңишке үндүү болсо — мүчө да жіңишке болот: төлкө-лөр, көркөм-дүк.
Орфоэпия — сөздөрдү сүйлөөдө орфографияга эмес, фонотикалык мыйзамдарга ылайык айтууну билдирет.
Мисалдар: жок — [жоқ] (к тамыры катуу угулат). китеп — [китэп] (э ортоңку айтылышта жоонураак чыгышы мүмкүн).
