Аминдер деген эмне?
Аминдер – бул азот (N) атомун камтыган органикалык бирикмелер. Азот атомунда жалгыз электрон жуп бар , ошондуктан аминдер негиздик (щелочной) касиетке ээ.
Мисал: 120 = 2 3 × 3 × 5 120 = 2^3 \times 3 \times 5 120 = 2 3 × 3 × 5
Аминдердин классификациясы
Альфиатикалык аминдер
→ Амин тобу жөнөкөй көмүртек чынжырына туташкан (алкан, циклоалкан).
Мисал: Метиламин, Формула: C H 3 CH_3 C H 3 N H 2 NH_2 N H 2 Аты: 1° амин.Мисал: Этилдиметиламин, Формула: C H 3 CH_3 C H 3 C H 3 CH_3 C H 3 Аты: 2° амин.
Ароматтык (жыттуу) аминдер
→ Амин тобу бензол шакекке туташкан.
Мисал: Анилин, Формула: C 6 H 5 C_6H_5 C 6 H 5 N H 2 NH_2 N H 2 Аты: 1°.
Аминдердин даражалары
1° — Азот бир гана көмүртекке байланышкан, Формула: R – N H 2 R–NH_2 R – N H 2 2° — Азот эки көмүртекке байланышкан, Формула: R – N H – R ′ R–NH–R′ R – N H – R ′ 3° — Азот үч көмүртекке байланышкан, Формула: R – N ( R ′ ) ( R ″ ) R–N(R′)(R″) R – N ( R ′ ) ( R ″ )
Алуулары
Нитробирикмелерди калыбына келтирүү:
R – N O 2 + 3 H 2 → N i R – N H 2 + 2 H 2 O R–NO₂ + 3H₂ \xrightarrow{Ni} R–NH₂ + 2H₂O R – N O 2 + 3 H 2 N i R – N H 2 + 2 H 2 O
→ Нитробензол → Анилин .
Галогеналкан + аммиак:
R – C l + N H 3 → R – N H 2 + H C l R–Cl + NH₃ → R–NH₂ + HCl R – C l + N H 3 → R – N H 2 + H C l
→ Метилхлорид → Метиламин .
Касиеттери
Негиздик мүнөз: Альфиатикалык аминдер жогору, ароматтык аминдер төмөн (π-система таасири).Сууда эрүү: Альфиатикалык аминдер жакшы, ароматтык аминдер жакшы/орточо.Кислота менен реакция: Туз түзөт.Жыт: Альфиатикалык аминдер аммиакка окшош, ароматтык аминдер өзгөчө жыттуу.
Кислота менен реакциясы:
R – N H 2 + H C l → R – N H 3 + C l − R–NH₂ + HCl → R–NH₃⁺Cl⁻ R – N H 2 + H C l → R – N H 3 + C l −
→ Амин туз пайда кылат (амин хлориди).
Нитрозоо реакция (жыты таанылат):
C 6 H 5 – N H 2 + H N O 2 → C 6 H 5 – N 2 + C l − + H 2 O C₆H₅–NH₂ + HNO₂ → C₆H₅–N₂⁺Cl⁻ + H₂O C 6 H 5 – N H 2 + H N O 2 → C 6 H 5 – N 2 + C l − + H 2 O
→ Анилин → Диазо туз.
ЖРТ логикалык суроолор
1. Метиламин кандай класска кирет?
А) Альдегид
Б) Ароматтык амин
В) Альфиатикалык амин
Г) Кислота
2. Анилин кандай амин?
А) Альфиатикалык
Б) Көп атомдуу
В) Ароматтык
Г) Альдегид
3. Аминдердин негиздик касиети эмнеге байланыштуу?
А) π-байланыш
Б) Электрон жуптун болушу
В) Гидроксил топ
Г) Бензол шакек
4. 1-даражадагы аминге мисал?
А) C H 3 CH_3 C H 3 C H 3 CH_3 C H 3 C H 3 CH_3 C H 3 C H 3 CH_3 C H 3 N H 2 NH_2 N H 2 C H 3 CH_3 C H 3
5. Кайсы реакцияда амин туз пайда кылат?
А) Кычкылдануу
Б) Сууну кошуу
В) Кислота менен реакция
Г) Гидролиз
Салыштыруу таблицасы
Өзгөчөлүк: Альфиатикалык амин, Байланыш: Алкан радикалдар.Өзгөчөлүк: Ароматтык амин, Байланыш: Бензол шакек.Негиздик мүнөз: Альфиатикалык амин жогору, ароматтык амин орточо.Жыты: Альфиатикалык амин аммиакка окшош, ароматтык амин анилин жыты.Формула мисалы: Альфиатикалык амин C H 3 CH_3 C H 3 N H 2 NH_2 N H 2 C 6 H 5 C_6H_5 C 6 H 5 N H 2 NH_2 N H 2 Колдонуу: Альфиатикалык амин дары, боёк, суюлткуч; ароматтык амин анилин боёктору.
Жыйынтык
Аминдер – азоттуу бирикмелер, негиздик касиетке ээ.Альфиатикалык аминдер – түз тизмектүү, активдүү.Ароматтык аминдер – бензол шакек менен байланышкан.Түзүлүшүнө жараша реакцияга кирүү мүнөзү өзгөрөт.
