Химиялык элемент

Химиялык элемент деген эмне?

Химиялык элемент — бул бир типтеги атомдордун жыйындысы, башкача айтканда, протондордун саны бирдей болгон атомдор.

Мисал: H (суутек): атомдук номер = 1, O (кислород): атомдук номер = 8, Na (натрий): атомдук номер = 11. Ар бир элемент белгилүү химиялык символ менен көрсөтүлөт (H, O, Fe, Cl ж.б.)

Зат деген эмне?

Зат — бул химиялык элементтердин атомдорунун бири-бири менен байланышып түзүлгөн туруктуу химиялык бирикмеси.

Жөнөкөй заттар

Жөнөкөй зат — бир гана химиялык элементтин атомдорунан түзүлгөн зат.

Мисалдар: H → $H_2$ (газ), O → $O_2$ (газ), Fe → Fe (катуу металл), Cl → $Cl_2$ (газ). Белги: формула бир эле түрдөгү атомдордон турат.

Татаал заттар

Татаал зат — эки же андан көп химиялык элементтердин атомдорунан түзүлгөн зат.

Мисалдар: $H_2O$ (H жана O → суу), $CO_2$ (C жана O → углекислый газ), NaCl (Na жана Cl → аш тузу), $H_2SO_4$ (H, S, O → күкүрт кислотасы). Белги: формула ар кандай элементтерден турат.

Айырмачылык

• Курамы — 1 эле хим. элемент (жөнөкөй заттар) / 2 же андан көп элемент (татаал заттар).
• Формулалар — $H_2$, $O_2$, $Cl_2$, Fe (жөнөкөй заттар) / $H_2O$, $CO_2$, NaCl, $H_2SO_4$ (татаал заттар).
• Мисалы — кычкылтек газы (жөнөкөй зат) / аш тузу, суу (татаал заттар).
• Классификация — металл / металл эмес (жөнөкөй заттар) / туз, кислота, негиз ж.б. (татаал заттар).

Формулаларды таануу көнүгүүсү

Төмөнкү формулалардын кайсынысы жөнөкөй, кайсысы татаал зат? N2 → Жөнөкөй зат, HCl → Татаал зат, Cu → Жөнөкөй зат, $H_2O$ → Татаал зат, $Cl_2$ → Жөнөкөй зат, $CO_2$ → Татаал зат.

ЖРТ формасындагы суроолор

1. Төмөнкү заттардын кайсынысы татаал зат? А) $O_2$ Б) $N_2$ В) $H_2O$ Г) $Cl_2$

2. Жөнөкөй заттардын өзгөчөлүгү кайсынысы? А) Бир нече элементтердин кошулмасы Б) Химиялык реакцияда реактив катары колдонулат В) Бир эле химиялык элементтен турат Г) Электролиттик диссоциацияга учурайт

3. NaCl кандай затка кирет? А) Жөнөкөй металл Б) Татаал зат В) Жөнөкөй зат Г) Коваленттик элемент

Кыскача жыйынтык

• Химиялык элемент — протондор саны бирдей болгон атомдор.
• Жөнөкөй зат — бир эле элементтин атомдорунан түзүлөт ($O_2$, $H_2$, Fe).
• Татаал зат — ар түрдүү элементтердин атомдорунан түзүлөт ($H_2O$, $CO_2$).
• Формулаларды туура таануу — ЖРТда көп жолу жолугат.