Ашказан-тамак сиңирүү системасы

Ашказан-тамак сиңирүү системасы — тамакты механикалык жана химиялык жол менен майдалап, пайдалуу заттарды организмге сиңирүүчү система.

Ашказан-карын жолунун негизги органдары

1. Ооз көңдөйү — тамакты чайноо (механикалык иштетүү), шилекей бөлүнүү (амилаза ферменти крахмалды мальтозага ажыратат).
2. Жуткуч — тамакты ашказанга өткөрүүчү булчуңдуу түтүк.
3. Өңгөч — перистальтика аркылуу тамакты ашказанга жеткирет.
4. Ашказан — тамакты кычкыл жана ферменттер менен иштетет (пепсин — белокторду ажыратат). Ашказан сөөлү (HCl) бактерияларды жок кылат.
5. Он эки эли ичеги — уйку бези ферменттери жана өт суюктугу түшөт.
6. Ичке ичегинин калган бөлүктөрү (ач ичеги, мите ичеги) — негизги сиңирүү жана азыктарды канга соруу процесси жүрөт.
7. Калың ичеги — сууну жана минерал заттарды соруп алуу, калдык массаны (изделбеген бөлүк) түзүү жана чыгаруу.
8. Түз ичеги жана заара чыгаруучу канал — калдык массаны сыртка чыгаруу.

Тамак сиңирүү процесси

1. Механикалык иштетүү — чайноо, эзүү, аралаштыруу.
2. Химиялык иштетүү — ферменттер жана кислоталар менен майдалоо.
3. Соруп сиңирүү — пайдалуу заттар канга жана лимфага өтөт.

Негизги ферменттер жана алардын функциясы

• Амилаза — ооз көңдөйү, уйку бези; крахмалды мальтозага ажыратат.
• Пепсин — ашказан; белокторду пептиддерге ажыратат.
• Липаза — уйку бези; майларды май кислоталарына ажыратат.
• Трипсин — уйку бези; белокторду аминокислоталарга ажыратат.

Заттарды соруп сиңирүү

• Ичке ичеги — глюкоза, аминокислоталар, май кислоталары.
• Калың ичеги — суу жана минерал заттар.

Ашказан-тамак сиңирүү системасынын гигиенасы

• Тамакты убагында жана жакшы чайнап жеш.
• Өтө ысык же өтө муздак тамак жебөө.
• Гигиенаны сактоо (колду жууп тамактануу).
• Жеңил сиңимдүү жана пайдалуу тамактарды тандоо.
• Ашказан ооруларында дарыгер кеңешин алуу.