Кыймыл

Кыймыл — бул геометриялык өзгөртүү, мында фигуранын ар бир чекити башка чекитке өтөт, бирок чекиттердин ортосундагы аралык өзгөрбөйт. Башкача айтканда, кыймыл учурунда фигуранын формасы жана өлчөмү сакталып калат.

Кыймылдын негизги түрлөрү

1. Параллель которуу (Параллельный перенос) — бул кыймылда фигуранын бардык чекиттери бир багытта бирдей аралыкка которулат.

Мисал: Тегиздиктеги бардык чекиттерди белгилүү бир $\vec{a}$ вектору боюнча жылдыруу. Эгер $A(x, y)$ чекити $\vec{a}(a_x, a_y)$ вектору боюнча которулса, анда жаңы $A'(x', y')$ чекитинин координаттары: $x' = x + a_x$, $y' = y + a_y$.

2. Борбордук симметрия (Центральная симметрия) — бул кыймылда фигуранын ар бир чекити симметрия борборуна (берилген чекитке) карата симметриялуу түрдө чагылдырылат.

Мисал: Координаттык башталышка карата симметрия. Эгер $A(x, y)$ чекити $O(0, 0)$ борборуна карата симметриялуу түрдө чагылдырылса, анда жаңы $A'(x', y')$ чекитинин координаттары: $x' = -x$, $y' = -y$.

3. Октук симметрия (Осевая симметрия) — бул кыймылда фигуранын ар бир чекити симметрия огуна (берилген түз сызыкка) карата чагылдырылат.

Мисал: Координаттык окторго карата симметрия. $x$ огуна карата симметрия: $A(x, y)$ чекити $A'(x, -y)$ чекитине өтөт. $y$ огуна карата симметрия: $A(x, y)$ чекити $A'(-x, y)$ чекитине өтөт.

4. Буруу (Поворот) — бул кыймылда фигуранын бардык чекиттери белгилүү бир чекиттин (буруу борборунун) тегерегинде белгилүү бир бурчка бурулат. Буруу бурчу оң же терс болушу мүмкүн (саат жебесине каршы же саат жебеси боюнча).

Кыймылдын негизги касиети: Кыймыл учурунда фигуранын геометриялык касиеттери (мисалы, жактардын узундугу, бурчтардын чоңдугу, аянты) өзгөрбөйт.