Сүйлөм мүчөлөрү

Сүйлөм — бүткөн бир ойду билдирген, маанилик жана грамматикалык жактан байланышкан сөздөрдүн тизмеги. Сүйлөмдөгү ар бир сөз өзүнүн аткарган милдетине жараша сүйлөм мүчөлөрү деп аталат. Сүйлөм мүчөлөрү баш мүчөлөр жана айкындооч мүчөлөр болуп экиге бөлүнөт.

Баш мүчөлөр

Сүйлөмдүн грамматикалык негизин түзгөн, бири-бири менен тыгыз байланышта болгон мүчөлөр.

1. Ээ: Сүйлөмдө кыймыл-аракеттин же абалдын ээсин билдирет. Суроолору: ким? эмне? кимдер? эмнелер?

Мисалы: Бала китеп окуду. (ким? бала)

2. Баяндооч: Сүйлөмдүн ээсинин кыймыл-аракетин, абалын же белгисин билдирет. Суроолору: эмне кылды? эмне болуп жатат? кандай? ким?

Мисалы: Бала китеп окуду. (эмне кылды? окуду)

Айкындооч мүчөлөр

Баш мүчөлөрдү жана башка айкындооч мүчөлөрдү тактап, толуктап же бышыктап турган мүчөлөр.

1. Аныктооч: Заттын же зат атоочтун белгисин, сапатын, санын же иретин билдирет. Суроолору: кандай? кайсы? кимдин? эмненин? канча? канчанчы?

Мисалы: Кызыл гүл ачты. (кандай? кызыл)

2. Толуктооч: Кыймыл-аракетке же башка бир сөзгө багытталган нерсени же адамды билдирет. Суроолору: кимге? эмнеге? кимди? эмнени? ким менен? эмне менен?

Мисалы: Мен досума китеп бердим. (кимге? досума)

3. Бышыктооч: Кыймыл-аракеттин же окуянын аткарылуу шартын, ордун, мезгилин, максатын, себебин же өлчөмүн билдирет. Суроолору: качан? кайда? кантип? эмне үчүн?

Мисалы: Ал кечээ келди. (качан? кечээ)

Бир түрдүү мүчөлөр

Сүйлөмдө бирдей грамматикалык милдетти аткарган, бирдей суроого жооп берген жана бир сөз менен байланышкан эки же андан ашык мүчөлөр.

Мисалы: Мен жана сен келдик. (бир түрдүү ээлер) Мисалы: Ал окуду, жазды жана сүйлөдү. (бир түрдүү баяндоочтор)

• Бир түрдүү мүчөлөр көбүнчө үтүр же байламталар менен ажыратылып, байланыштырылат.