Главная / Предметы / Кыргыз тили ЖРТ / Зат атооч
Кыргыз тилиндеги сүйлөө бөлүктөрүнүн эң негизгиси — зат атооч. Ал нерселердин, буюмдардын, окуялардын, жаратылыш кубулуштарынын жана башка түшүнүктөрдүн атын билдирет. Зат атооч сүйлөмдө көбүнчө ким? эмне? кимдер? эмнелер? деген суроолорго жооп берет.
Жалпы жана энчи зат атоочтор:
Жалпы зат атооч — бир түрдүү нерселерге жалпы ат болуп берилет. Мисал: шаар, китеп, дарыя, тоо, мугалим.
Энчи зат атооч — бирдей нерселердин ичинен бирөөсүн бөлүп көрсөтүүчү жеке ат. Алар ар дайым баш тамга менен жазылат. Мисал: Бишкек, Манас, Иссык-Көл, Ала-Тоо, Чыңгыз.
Жандуу жана жансыз зат атоочтор:
Жандуу зат атооч — ким? кимдер? деген суроолорго жооп берет. Мисал: адам, студент, бала, кой, чымчык.
Жансыз зат атооч — эмне? эмнелер? деген суроолорго жооп берет. Мисал: үй, калем, телефон, суу, стол.
Зат атоочтор сүйлөмдө башка сөздөр менен байланышуу үчүн грамматикалык жактан өзгөрөт.
Көптүк сан мүчөсү
Заттын саны көп экенин билдирет жана сөзгө -лар/-лер, -дар/-дер, -тар/-тер мүчөлөрү улануу менен жасалат. Мисал: китеп-тер, айыл-дар, тоо-лор, көл-дөр. Бул мүчөлөр үндөштүк мыйзамына (сингармонизм) ылайык уланат.
Таандык мүчө
Заттын кимге же эмнеге таандык экенин көрсөтөт.
Жөндөмө мүчөлөрү
Сүйлөмдө зат атоочтун башка сөздөр менен болгон байланышын көрсөтөт. Кыргыз тилинде алты жөндөмө бар:
Зат атооч сүйлөмдүн ар кандай мүчөсү боло алат:
