Тексттин структурасы

Текст — бул маанилик жана грамматикалык жактан бири-бирине байланышкан сүйлөмдөрдүн жыйындысы. Ар бир тексттин өзүнүн түзүлүшү, мазмуну жана максаты болот. Тексттин негизги элементтерин түшүнүү, аны туура талдоо жана жазуу үчүн абдан маанилүү.

Тексттин темасы жана негизги ою

Тексттин темасы — текстте эмне жөнүндө айтылып жатканын билдирет. Бул тексттин жалпы мазмуну, негизги объектиси же кубулушу.

Мисалы: Кыргыз элинин салты, Бишкек шаарынын тарыхы, Жаратылышты коргоо.

Аныктоо: Теманы табуу үчүн текстти окуп, "Бул текст эмне жөнүндө?" деген суроого жооп берүү жетиштүү. Тема көбүнчө аталышында да берилет.

Тексттин негизги ою — тексттин автору окурмандарга жеткирүүнү каалаган негизги ой, билдирүү же жыйынтык. Бул тексттин максаты.

Мисалы: Эгер тема "Жаратылышты коргоо" болсо, негизги ою "Жаратылышты коргоо ар бир адамдын милдети" болушу мүмкүн.

Аныктоо: Негизги ойду табуу үчүн текстти окуп, "Автор эмнени айткысы келди?" же "Бул тексттен кандай жыйынтык чыгарууга болот?" деген суроолорго жооп табуу керек.

Тексттин түрлөрү

Тексттер максатына жана түзүлүшүнө жараша үч негизги түргө бөлүнөт:

1. Баяндоо: Кандайдыр бир окуяны, аракеттердин ырааттуулугун, кубулуштун өнүгүшүн баяндайт.

• Өзгөчөлүгү: Кыймыл-аракетти жана окуяны убакыттын өтүшү менен көрсөтөт.

Мисалы: Окуучу мектептен келди. Ал дароо үйгө кирип, кийимдерин алмаштырды. Анан тамак ичип, сабактарын окууга отурду.

2. Сүрөттөө: Заттын, көрүнүштүн, адамдын же жаратылыштын белгилерин, сапаттарын сүрөттөп көрсөтөт.

• Өзгөчөлүгү: Заттын абалын жана белгилерин, анын сапаттарын жана тышкы көрүнүшүн баяндайт. Көбүнчө сын атоочтор колдонулат.

Мисалы: Көгүлтүр асман, аппак булуттар. Кең жайлоодо козулар маарап, кунандар жарышып ойноп жатышат. Салкын абада гүлдөрдүн жыты аңкыйт.

3. Ой жүгүртүү: Кандайдыр бир маселе, ой, гипотеза же көз караш жөнүндө ой жүгүртүп, аны далилдеп же жокко чыгарат.

• Өзгөчөлүгү: Далилдер, аргументтер, жыйынтыктар болот. Көбүнчө себеп-натыйжа байланыштары колдонулат.

Мисалы: Көпчүлүк адамдар китеп окуу абдан пайдалуу деп эсептешет. Анткени, китеп билимди гана бербестен, адамдын ой жүгүртүүсүн, сөз байлыгын да өстүрөт. Ошондуктан, китеп окуу маанилүү.

Микротемалар

Микротема — бул тексттин ичиндеги кичинекей, бирок маанилүү бөлүктөр. Ар бир микротема өзүнүн жөнөкөй темасы жана негизги ою бар, бирок алар чоң тексттин жалпы темасын ачып берет.

Аныктоо: Текстти абзацтарга бөлүп окуп чыгуу. Ар бир абзацтын өзүнүн микротемасы болушу мүмкүн.

Мисалы: "Бишкек шаарынын тарыхы" деген тексттеги микротемалар: Бишкек шаарынын негизделиши. Шаардын өнүгүшү. Бүгүнкү Бишкек. Шаардын архитектурасы.