Заттын түзүлүш бирдиктери: атом, молекула, ион

Атом деген эмне?

Атом — химиялык заттын түзүлүшүндөгү эң кичине бөлүкчөсү, анын бардык химиялык касиеттерин сактайт.

Мисал: Кычкылтек (O): Протон – 8, Нейтрон – 8, Электрон – 8.

Молекула деген эмне?

Молекула — эки же андан көп атомдордон түзүлгөн жана заттын химиялык касиеттерин сактаган эң кичине бөлүк.

Мисалдар: Суу: $H_2O$ → 2 атом H + 1 атом O; Азот газы: $N_2$ → 2 атом N; Метан: $CH_4$ → 1 атом C + 4 атом H.

Ион деген эмне?

Ион — бул заряддуу бөлүкчө, ал атом же молекула электронду жоготкондо же алган учурда пайда болот.

• Катион — Электрон жоготкон → оң заряддуу. Мисалдар: Na⁺, $Ca^2$⁺.
• Анион — Электрон кошкон → терс заряддуу. Мисалдар: Cl⁻, $SO_4^2$⁻.

Электролиттер эригич заттар катары иондорго ажырайт (мис., туз, кычылдар).

Атом, молекула, иондун салыштырылышы

• Заряд: Атом — Нейтралдуу; Молекула — Нейтралдуу; Ион — Заряддуу (+ же –).
• Курамы: Атом — Протон, нейтрон, электрон; Молекула — 2 же андан көп атом; Ион — Атом же молекула (заряддуу).
• Мисал: Атом — H, O, Na; Молекула — $H_2O$, $CO_2$, $CH_4$; Ион — Na⁺, Cl⁻, $NO_3$⁻.
• Реакциядагы ролу: Атом — Реакцияга кирет; Молекула — Заттын касиетин көрсөтөт; Ион — Электролит реакциясында.

Кыскача түшүнүк:

• Атом — элементтин эң кичине бөлүгү.
• Молекула — атомдор бириккен заттын бөлүгү.
• Ион — электрон берип же алып заряд алган бөлүкчө.

ЖРТ формасындагы мисалдуу суроолор

1. Кайсынысы заттын химиялык касиетин сактаган эң кичине бирдик? А) Атом Б) Молекула В) Ион Г) Ядро

2. Na⁺ иону кандайча пайда болот? А) Протон жоготот Б) Электрон алат В) Электрон жоготот Г) Электрон бөлүшөт

3. Кайсы бөлүкчө терс зарядга ээ? А) Протон Б) Нейтрон В) Катион Г) Электрон

4. Cl⁻ иону кайсы процесс менен пайда болот? А) Электрон жоготуп Б) Электрон алып В) Протон жоготуп Г) Нейтрон кошуп

Кыскача жыйынтык

• Атом — заттын химиялык "кирпичи".
• Молекула — бир нече атомдон турган бүтүн система.
• Ион — электрон алып же жоготкон заряддуу бөлүкчө.
• ЖРТда — айырмалоо, формула, заряд жана мисалдарды жакшы түшүнүү талап кылынат.