Күкүрт жана анын кошулмалары

Күкүрт – жалпы маалымат

Күкүрт — химиялык элемент, анын химиялык белгиси S, атом номери 16, 3-периоддо жана 6A (16) топто жайгашкан. Күкүрт II, IV, VI валенттүүлүктөргө ээ, сары түстөгү катуу зат болуп саналат, табиятта сулуу түрүндө жана кошулмаларда кездешет.

Мисал: Күкүрт элементине жалпы мүнөздөмө: S, 16, 3-период, 6A (16) топ, II, IV, VI валенттүүлүгү, сары түстөгү катуу зат.

Күкүрттүн алынуусу

Күкүрт табигый жерлерден сулуу күкүрт (кен) түрүндө казып алынат. Ал газдан $H_2S$’ти күйгүзүү аркылуу алынат.

Мисал: $2H₂S + 3O₂ → 2SO₂ + 2H₂O + S$.

Күкүрттүн химиялык касиеттери

1. Металлдар менен реакциясы → Сульфид түзөт: $Fe + S → FeS$ (жогорку температурада).
2. Металл ЭМЕС менен реакциясы: $S + O₂ → SO₂$ (кычкыл оксид пайда болот).
3. Кычкылдануу – Күкүрт бир нече даражада болот: $H_2S$ (−2), $SO_2$ (+4), $SO_3$, $H_2SO_4$ (+6).

Күкүрттүн негизги кошулмалары

1. Суутек сульфиди ($H_2S$) → Жыты жаман, уулуу газ (чириген жумуртканын жыты). Химиялык касиети: Негиздер менен реакция: $H₂S + 2NaOH → Na₂S + 2H₂O$; Металл туздары менен: $H₂S + CuCl₂ → CuS ↓ + 2HCl$ (кара түстөгү туюнма).

2. Күкүрттүн диоксиди ($SO_2$) → Газ, туз кислотасына окшош жыттуу. Алуусу: $S + O₂ → SO₂$. Касиети: Сууда эрийт → сулфит кислотасы ($H_2SO_3$) пайда болот: $SO₂ + H₂O → H₂SO₃$; Щелоч менен: $SO₂ + 2NaOH → Na₂SO₃ + H₂O$.

3. Күкүрттүн триоксиди ($SO_3$) → Ак түстөгү газ, сууда оңой эрийт: $SO₃ + H₂O → H₂SO₄$ (күчтүү күкүрт кислотасы).

4. Күкүрт кислотасы ($H_2SO_4$) → Мыкты электролит, түссүз, суюктук, суу менен реакциясы абдан активдүү. Касиеттери: Сууга аралашканда көп жылуулук бөлөт! Металлдар менен реакция: $Fe + H₂SO₄ → FeSO₄ + H₂ ↑$; Суз туздар берет: $Na_2SO_4$, $CaSO_4$.

Химиялык реакциялардын логикасы

Күкүрт → $SO_2$ → $SO_3$ → $H_2SO_4$.

1. Күйгүзүү: $S + O₂ → SO₂$.
2. Кычкылдануу: $2SO₂ + O₂ → 2SO₃$.
3. Гидратация: $SO₃ + H₂O → H₂SO₄$.

ЖРТ формасындагы мисалдуу суроолор

1. $SO_2$ газын алуу үчүн эмне кылыш керек? А) Cu + $H_2SO_4$ Б) S + $O_2$ В) Na + HCl Г) $H_2$ + $Cl_2$

2. $H_2S$ + $CuCl_2$ → ? А) CuS ↓ + 2HCl Б) Cu + $H_2SO_4$ В) $CuSO_4$ + $H_2$ Г) $H_2$ + CuCl

3. Күкүрт кайсы топко кирет? А) 2A Б) 5A В) 6A Г) 7A

4. $SO_3$ + $H_2O$ → ? А) $H_2S$ Б) $H_2SO_4$ В) $H_2SO_3$ Г) $H_2O_2$

5. Кайсы заттын кычкылдануу даражасы +6? А) $H_2S$ Б) $SO_2$ В) $H_2SO_4$ Г) S

Кыскача жыйынтык:

• Күкүрт көп валенттүү элемент: −2, +4, +6.
• Негизги кошулмалары: $H_2S$, $SO_2$, $SO_3$, $H_2SO_4$.
• $SO_2$ – кычкыл оксид, $H_2SO_4$ – күчтүү кислота.
• Логикалык реакция чынжыр: S → $SO_2$ → $SO_3$ → $H_2SO_4$.